





















|
 |
 |
|
Up
Crinitus
Crinitus
Egli
nacque dunque a Firenze il 9 gennaio 1475, ed ebbe una vita assai breve.
Morì infatti nel 1507 all'età di trentadue anni, forse per consunzione.
Dedicatosi agli studi classici molto per tempo, fu alla scuola di Paolo
Sassi da Ronciglione fino al 1491, e poi venne affidato all'insegnamento
di Ugolino Verino.
Straordinaria fu la precocità di lui, che si rivelò subito con un grande
amore delle lettere, con un intenso desiderio di rendersi conto di tutti i
problemi.
La Biblioteca Laurenziana conserva ancora un codice contenente le Epistole
di Sidonio Apollinare, che porta in margine glosse e annotazioni in latino
fatte dal Crinito nel 1489 ; già all'età di 14 anni egli attendeva allo
studio delle lingue classiche, ed era in grado di glossare con una certa
competenza un simile autore. Infatti, proprio in quegli anni, il Crinito
frequentava le lezioni di retorica all'Università fiorentina, ove dalla
viva voce del Poliziano, poteva approfondirsi nello studio delle opere
antiche.
Per tutte queste ragioni, già a quell'età, o poco più avanti, l'umanista
si era guadagnato la stima e l'attenzione di uomini celebri. Nei convegni
della Biblioteca di S. Marco frequentati dal Salviati, dal Barbieri, dal
Laurenziano, dall'Ambrogini, e non di rado anche dal Savonarola, un giorno
si era accesa un'interessante disputa su una questione religiosa. Il
Savonarola e il Laurenziano dissentivano dall'opinione di Pico della
Mirandola, finché quest'ultimo, dopo lunghe controbattute, arrivò
candidamente a confessare che questioni così importanti e difficili si
adattavano anche al Crinito, che, sebbene giovinetto, era già versatissimo
e competente in ogni disciplina.
Prima dei venti anni la sua fama doveva essere ampiamente diffusa: senza
chiedere troppo all'interpretazione delle fonti si può con legittimo
giudizio affermare che il suo nome era già noto al Magnifico Lorenzo. Gli
storiografi parlano infatti di un ingresso ufficiale del Crinito nel
palazzo di via Larga, quando il giovane umanista, l' 'adulescentulus ',
come l'aveva chiamato Pico della Mirandola durante la discussione in S.
Marco, vi fu accompagnato e presentato al mecenate di tutti gli studiosi.
Fu la via al successo, alla notorietà, e noi crediamo che quivi, nella
cerchia sempre più vasta di poeti e eruditi, questo discepolo
dell'Ambrogini ricevesse favori e larghi consensi. Più volte nelle sue
opere il Crinito ricorda le intere giornate trascorse alla corte di
Lorenzo; e in queste righe c'è un orgoglio mal dissimulato, si sente che
la sua personalità si è già imposta all'attenzione dei più diffidenti a
concedere stima al primo venuto.
A ogni modo, per quanto sia certo che il Crinito frequentasse con onore le
dotte riunioni che si tenevano nella casa del Magnifico, è da escludere
che egli diventasse il precettore dei figli di lui alla morte del
Poliziano, secondo le affermazioni del Negri. Come Lorenzo avrebbe potuto
chiamare il Crinito a sostituire il Poliziano dopo il suo decesso, se era
già lui stesso, Lorenzo, passato di vita? Infatti fu l'Ambrogini — come si
sa — che morì dopo il Magnifico nel 1494, mentre quest'ultimo era già
deceduto nel 1492. Interessante rilievo, che fa comprendere quanti errori
possono nascere per l'ignoranza o la dimenticanza di una data.
Ma il Crinito, anche senza questo, era ormai entrato nella vita letteraria
con buoni frutti: aveva ormai già cominciato a partecipare, con
quell'entusiasmo che è proprio dei giovani, alle manifestazioni più
cospicue della vita culturale della città, e anche ai più gravi e severi
consessi, ove discutere, proporre cose nuove, confutare e avversare idee
di uomini celebri era per lo meno un titolo di fiducia benevola riservato
a pochi, quasi un diritto acquisito d'essere considerato qualcuno
nell'infinito numero dei mediocri e dei timidi.
E un giovane, lanciato a quei tempi in un turbinare di dottrine nuove che
fermentavano al lievito della Rinascita, o naufragava ai primi tentativi e
si mostrava impari al compito, o superando la prova si imponeva con una
personalità ricca di promesse e originale nell'individualismo invadente.
Essere ligio a una scuola e a un metodo, ma liberarsene poi per
l'affermazione istintiva e decisa di un indirizzo proprio, era
generalmente il processo autocritico che subiva ogni letterato di quel
secolo.
Più che in altri periodi della nostra civiltà, è perciò troppo necessario
rendersi conto di ogni singolo rappresentante del '400. A un osservatore
oculato e penetrante non sfuggiranno, anche nei minori, certe innovazioni
appena formulate, certi giudizi reazionari a idee invalse e tradizionali
accennati con riserve o abbozzati in modo rudimentale ed incerto, ma
gettati comunque nel fecondo terreno della critica come un seme che
produrrà poi i suoi frutti.
In questo senso, fu anche il Crinito uno dei tanti e modesti artefici del
rinnovamento, cui egli concorse con paziente lavoro e amorevole fiducia.
Si è detto nella parte iniziale di questa introduzione che la struttura
stessa del De honesta disciplina ci rivela il modo come il trattato venne
via via composto, in quanto i vari capitoli mostrano chiaramente di essere
stati formati con il materiale delle ricerche che l'umanista avrebbe
condotto per preparare le sue lezioni accademi-che, come era normale in
casi simili di cui non mancano gli esempi.
A questo proposito bisognerà aggiungere qualche osservazione per precisare
la verità storica dei fatti. In realtà, se i soliti biografi affermano
senz'altro che il Crinito successe al Poliziano nella cattedra di
eloquenza a Firenze, come per il suo insegnamento in casa dei Medici,
anche per questo particolare di grande importanza mancano documenti sicuri
di attendibilità.
A parte il fatto che lo Studio fiorentino era stato trasportato a Pisa
molto tempo prima della morte di Lorenzo, cioè nel 1473, e che soltanto
dopo la calata di Carlo VIII per la ribellione di questa città fu
trasferito per qualche anno a Prato; le dichiarazioni degli storiografi
parrebbero anche in questo caso campate in aria, perché dalle fonti non
risulta che il Crinito insegnasse né a Pisa né a Prato in questo periodo.
A ogni modo, tali elementi non escludono una forma diversa di
quest'attività del nostro umanista, perché egli potrebbe benissimo avere
istituito una cattedra a Firenze in un convento, in una sacrestia, anche
in casa propria: il concetto di studio, di università, in questo secolo è
molto vago — com'è risaputo — ed estensibile ad ogni tipo di insegnamento,
anche privato.
Ci sono infatti alcune dichiarazioni del Crinito a questo proposito, da
cui si arguisce che egli possa aver fatto scuola a questo modo. Furono da
lui poste in una serie di manoscritti miscellanei del Poliziano,
conservati nella Biblioteca di Monaco, e sono di questo tenore:
« Excripsi ego Petrus Crinitus... quo tempore de professione publi-cae
lectionis cogitare coepi. 1494 ».
« ...Ego Petrus Crinitus, 5 Nov. 1500, quo tempore in aède S. Spiritus
Ciceronem "De oratore" repetebam... ».
« ...Ego P. Crinitus, Florentiae, Augusto 1498, quo tempore Plau-tinas
fabulas... privatim profitebar... ».
Come si vede, è chiaro che il Crinito faceva lezioni in pubblico e in
privato, ed è particolarmente interessante l'espressione « repetebam in
aede S. Spiritus » perché prova che il Crinito insegnava nel Convento
agostiniano ove si tenevano delle ' repetitiones ', ossia delle lezioni
supplementari nelle quali i professori esponevano di nuovo le lezioni che
avevano fatto all'Università. Altrettanto la frase ' de professione
publicae lectionis cogitare coepi ' spiega che il Crinito teneva
sicuramente dei corsi nel pubblico studio, perché tutti i letterati
dell'epoca usano questa espressione quando vogliono alludere alla loro
attività cattedratica.
Chiarito questo importante lato della vita del nostro umanista, se noi
siamo autorizzati a credere il De honesta disciplina come il diretto
resultato del suo insegnamento universitario, non possiamo inferire
altrettanto che il Crinito succedesse direttamente al Poli-ziano nella
cattedra di eloquenza, perché ci manca ogni testimonianza storica al
riguardo.
Più sicure sono invece altre prove della partecipazione del Crinito alla
vita culturale della città.
Infatti, oltre che membro delle riunioni che si tenevano in S. Marco nella
famosa Biblioteca — chiamata spesso dall'umanista col nome di ' Achademia
' forse per un senso di venerazione per gli illustri personaggi che la
frequentavano — il letterato fiorentino fece parte anche dell'Accademia
Platonica, e delle riunioni che si tenevano a Fiesole nella villa di
Cosimo, posta vicino al Cenobio di S. Girolamo, ove convenivano il Pico,
il Calcondila, il Magnifico, Matteo Bossio, Pietro Martelli e altri
insigni personaggi dell'epoca.
In questo vivaio di erudiziene e di cultura il Crinito trascorse così la
prima parte della sua breve vita, finché Firenze non perse, nel volgere di
pochi anni, tre fra i più grandi fautori del suo risveglio letterario e
filosofico. Egli si unì sinceramente al dolore che accomunava gli studiosi
e il popolo in un eguale rimpianto, e commemorò la morte di Pico della
Mirandola e del Magnifico in alcuni carmi, ove con una nota di profonda
tristezza mostra la sincerità dell'affetto che lo legava ai due grandi
umanisti.
Nel 1494 morì il Poliziano, e la fine di quell'uomo illustre che gli era
stato veramente maestro lo accorò in un modo anche più grave. Egli volle
allora immortalarne con un ricordo vivo e perenne la memoria, e
alacremente si adoprò a rimettere insieme con amorosa cura le opere di lui,
che uscirono per la prima volta nella loro integrità impresse da Aldo
Manuzio.
Ma egli non fece solo questo come segno di devozione e di affetto verso il
grande scomparso. Più tardi, siccome alcune tra le opere del Poliziano
erano divenute oggetto del plagio più indegno da parte di uomini senza
scrupoli, il Crinito ne difese con nobili e ardenti polemiche la paternità,
e al Sarti, che gli chiedeva gli argomenti della seconda Centuria delle
Miscellanee polizianesche, rispondeva elencandone ad uno ad uno i passi
più importanti, che egli stesso aveva sentito dalla viva voce del suo
maestro.
Pubblicò poi i titoli di questa seconda Centuria, e ne fece una sommaria
relazione in una pagina molto importante e del massimo interesse per gli
studi polizianeschi, sebbene sia stata quasi dimenticata fino ai nostri
tempi.
Morto il Poliziano e cacciati i Medici da Firenze, dopo il decesso del
Magnifico, cominciò per l'umanista una vita randagia.
Ardente patriota e innamorato della sua Firenze, egli piange lacrime amare
per la calata di Carlo VIII a cui rivolge liriche piene di sdegno, mentre
esalta il senno politico di Lorenzo che aveva saputo conservare libere e
forti l'Italia, e sopratutto Firenze. Il Magnifico appare così, in un suo
carme, nella luce calma e radiosa di quella forza e di quel prestigio che
si imposero a principi e a re:
« Hic solus patriam consilio gravi
Undantem variis fluctibus extulit:
Nil diram veritus (discite posteri)
Regum saevitiem et dolos ».
Triste e crudele era il confronto di quegli anni dolorosi in cui
l'inettitudine di Piero de' Medici aveva permesso ai Francesi, tanto
inetti quanto superbi, di rovesciarsi sull'Italia, mentre la discordia tra
i capi aveva favorito quell'oltraggio alla patria e all'adorata Firenze:
« Vides nefandis ut trahantur odiis
Plerique Thuscorum duces. ...
Sed intérim Carolus ad urbis moenia
Cum copiis victor agitur».
Animato da questo fervente amor di patria, il Crinito esalta Francesco
Gonzaga, che aveva combattuto con onore contro i Galli, finché, quando
tutto è perduto e la grande figura di Lorenzo è passata per sempre alla
storia lasciando Firenze agli inetti e agli ingrati, il Crinito deplora le
gravi condizioni dell'Italia invasa dallo straniero, e prorompe in accenti
d'ira contro l'oppressore perché per opera sua le lettere e le arti erano
decadute, e ogni attività culturale, troncata nella sua efficienza, aveva
ceduto il posto a dure lotte politiche e partigiane, ove gli spiriti più
eletti consumavano il meglio delle loro energie.
Fuggito da Firenze, dove si era legato in cordiale amicizia sopratutto col
Marullo, ma anche con Bartolomeo Scala per la difesa che quest'ultimo
aveva fatto della città, il Crinito fu ospitato presso diverse corti. Fu a
Bologna, a Padova, a Ferrara, e quivi lasciò parecchi suoi carmi latini
inediti.
A Napoli fu certamente in relazione col Pontano tra il 1495 e il 1496, e
con Bernardo Carafa, a cui dedicò anche il De honesta disciplina e alcune
delle sue migliori poesie. A Roma frequentò Tommaso Fosco e Manilio Rallo,
i quali insieme a Pomponio Leto fecero parte di quello speciale
rinnovamento degli studi giuridici che precorse l'importante indirizzo
detto della ' iurisprudentia culta ', A Venezia conobbe e stimò Ermolao
Barbaro e Bartolomeo Sodini,33 e forse in quegli anni ritornò per breve
tempo in Firenze, perché sappiamo che prese parte alle adunanze di eruditi
e poeti tenute negli Orti Oricellari.
In un suo carme latino egli esalta la bellezza di quei boschi e di quei
giardini, ove conobbe anche il fondatore di quei ritrovi, Bernardo
Rucellai, insieme al Canacci, al Corsi, e a molti altri famosi letterati
dell'epoca.
Fra i quali il Crinito ricorda ancora il Mainardi, Annio di Viterbo,
Stefano Negri, il famoso astronomo Giano Teolofo, e Benedetto Filologo.
Dopo aver vagato qua e là per l'Italia il Crinito ritornò definitivamente
a Firenze, e qui, colto da una grave malattia, morì nell'età di 32 anni il
5 Luglio 1507.
|
DE
HONESTA DISCIPLINA |
NOSTRADAMUS |
|
|
|
|
LIBER SEPTIMUS, CAPUT IV.
Qui de ingenio daemonum scripserint, ac de Gnosticis et
Euchaetis, quibusque sacris daemonem se concipere putarent, digna
memoria observatio.
Inter philosophos
veteres qui et ingenio clari et doctrina praestiterunt, maxime
quidem Academici numerantur. Hi autem de geniis multa ac daemonibus
scribentes diligenter observarunt, quo habitu sint, quaque potestate
polleant. Nam habere illos vires maximas et in quaque re mira
quaedam efficere pro comperto affirmant, quod et Christiani
philosophi pari consensu asserunt, ut Psellus, Origenes,
Adamantius et Augustinus, in eo praesertim libro quem de
potestate daemonum composuit. Sed quo pacto, quibusque sacris
Euchaetae et Gnostici daemonem se olim concipere dicerent, dignum
profecto memoria est, cum inter alia quoque portenta ac prodigia
magicae vanitatis id ipsum merito referri possit. Nam divinationis
genus quae necromantia dicitur, in hunc modum fieri solitum ab ipsis
quidem Gnosticis invenio, qui alio verbo εύχαϊται vocantur.
Decimo calendas apriles, quo die Jesus Christus a Judaeo populo
cruci affixus est, convenire hi solent cum puellis sibi notis
qui gnostici dicuntur. Tum, peractis quibusdam sacris atque
luminibus extinctis, simul coitum ineunt vel cum sorore vel
cum filia, nec ullam prorsus rationem habent affinitatis.
Dein autem nono mense in eundem locum redeunt puellasque advocant,
et natos infantes ab illis accipiunt, eorumque corpus circumcidunt.
Tum effluente undique cruore phialas implent, et puerorum simul
corpora cremantes cineremque accipientes cruori commiscent, atque eo
condimento epulas et pocula clam ubicumque incedant, condiunt. Tum
his quidem sacris et alimentis divinos quasi ' characteres' in illis
imprimi atque infundi existimant, ac ipsa etiam daemonia liberius
concipi et felicius retineri. Sed iidem praeterea dogma proprium ab
insano quodam, ut inquit Psellus, acceperunt, quorum opinio sit, ut
unus omnino pater credatur cui filios duos ascribunt, antiquiorem
primum, alterum vero iuniorem. Principia autem tria. Nam patri
supercaelestia tantum, iuniori autem filio caelestia, seniori
subcaelestia gubernari referunt; quod ipsum dogma nihil fere, ut
inquit Psellus, a poeticis fabulis anilibusque ineptiis abhorret.
Quae res non ab Augustino ac Eusebio tantum ridetur, sed a caeteris
quoque sacris auctoribus, qui pro veritate ipsa et religione, summis
quidem laboribus atque diligentia excubantes, evigilarunt.
|
C1, Q42
« Le dix Kalendes d'Apvril »
Voici le quatrain C I, 42, tel qu'il figure dans les éditions :
Le dix Kalendes d'Apvril de faict Gotique
Resuscité encor par gens malins :
Le feu estainct, assemblée diabolique
Cherchant les or du d'Amant & Pselyn.
Et voici comment nous allons proposer de le reconstituer :
Le dix Kalendes d'Apvril le faict Gnostique
Resuscité encor par gens malins :
Le feu estainct, assemblée diabolique
Cherchant les ords Adamant & Psellyn.
Ce quatrain, qui décrit une scène de nécromancie, est redevable au
chapitre IV du De honesta disciplina du Florentin Petrus Crinitus;
voici le début du chapitre en question Les; membres de phrase retenus
par Nostradamus ont été mis en gras :
Observation digne de mémoire, à savoir quels (auteurs) ont écrit sur
le tempérament des démons, ainsi que sur les Gnostiques et les
Euchètes, et par quelles cérémonies sacrées (ceux-ci) croyaient qu'un
démon s'attrapait.
Chapitre IIII.
Parmi les anciens philosophes qui s'illustrèrent par leur génie et
l'emportèrent par leur savoir, on compte en particulier les tenants de
l'Académie. Ces gens, consacrant beaucoup d'attention à la question
des génies et des démons, observèrent avec soin le comportement et la
puissance de ceux-ci : ils tiennent pour assuré que ces derniers
possèdent de très grands pouvoirs et opèrent des prodiges en toute
chose. Ce à quoi concourent aussi les philosophes chrétiens, en
parfaite conformité de sentiment, comme Psellus, Origène Adamantius et
Augustin dans ce livre surtout qu'il composa sur la puissance des
démons. Mais de quelle façon et par quelles cérémonies sacrées les
Euchètes et les Gnostiques prétendaient que s'attrapait autrefois un
démon, cela est certes digne de mémoire : comme le fait lui-même
mérite de pouvoir être cité parmi les autres curiosités et les
prodiges de la vanité de la magie. Car je lis que ce type de
divination qu'on appelle nécromancie avait coutume d'être pratiqué de
la façon suivante, par ces mêmes Gnostiques qu'on appelle autrement
les Euchètes. Le dix des Calendes d'avril, jour où Jésus Christ fut
mis en croix par le peuple juif, ces gens qu'on appelle les Gnostiques
ont coutume de se rassembler avec des jeunes filles connues d'eux :
alors, après avoir fait certains sacrifices et toutes lumières
éteintes, ils s'accouplent ensemble, soit avec leur sœur, soit avec
leur fille, et ne tiennent absolument aucun compte des liens de
parenté. Puis ils reviennent au même endroit neuf mois plus tard et y
convoquent les jeunes filles, et ils reçoivent d'elles les enfants nés
(de cette union) et leur taillent les membres : alors ils emplissent
des fioles du sang qui coule de partout, et brûlant en même temps les
corps des enfants et recueillant leurs cendres, ils mélangent (celles-ci)
au sang et c'est avec ce condiment qu'ils assaisonnent aliments et
breuvages, où qu'ils se trouvent, en cachette : ils croient que par
ces sacrifices et ces aliments, des caractères quasi divins se gravent
et se coulent en eux : et qu'ainsi ces mêmes (puissances) démoniaques
peuvent être plus aisément attrapées et plus heureusement retenues (à
leur service).
Le rapport du quatrain avec ce passage est si étroit qu'il autorise la
correction de « de faict Gotique » au premier vers en « de faict
Gnostique »; « d'Amant » paraît le vestige d'« Adamant » : Origène
était surnommé l'homme d'acier; « Pselyn » est mis pour « Psellus »;
les deux « d » des diverses lectures, à la suite de « les or » ou «
les os », suggèrent la correction « les ords », c'est-à-dire « les
immondes ». Paraphrase : le dix des calendes d'avril (le 23 mars),
anniversaire de la mort du Christ, de mauvaises gens ressusciteront
une vieille pratique gnostique : toutes lumières éteintes se tiendra
une assemblée diabolique, cherchant les saletés décrites par
Adamantius et Psellus.
Cela dit, le quatrain est une allusion à la religion réformée. Régnier,
sieur de La Planche, brosse ce sombre tableau de la persécution des
calvinistes à Paris à la fin de 1559 :
Les rues aussi estoyent si pleines de charettes chargées de meubles
qu'on ne pouvoit passer, les maisons estant abandonnées comme au
pillage et sacca-gement, en sorte qu'on eust pensé estre en une ville
prise par droit de guerre, si que les pauvres devenoyent riches, et
les riches pauvres. Car avec les sergens altérez se mesloyent un tas
de garnemens qui ravageoyent le reste des sergens, comme glaneurs.
Mais ce qui estoit le plus à déplorer, c'estoit de voir les pauvres
petits enfans qui demeuroyent sur le carreau, crians à la faim avec
gémissemens incroyables, et alloyent par les rues mendians, sans
qu'aucun osast les retirer, si non qu'il voulust tomber au mesme
danger : aussi en faisoit-on moins de compte que de chiens, tant ceste
doctrine estoit odieuse aux Parisiens : pour lesquels davantage
aigrir et acharner, il y avoit gens par tous les coins de rues (je ne
say de qui envoyez) et ressemblans à pauvres prestres ou moynes
crottez, qui disoyent à ce pauvre peuple crédule, que ces hérétiques
s'assembloyent pour manger les petits enfans, et pour paillarder de
nuict à chandelles esteintes, après avoir mangé le cochon au lieu d'un
agneau paschal, et commis ensemble une infinité d'incestes et ordures
infâmes : ce qui estoit receu comme oracle. Bref, ce spectacle dura
long-temps, en sorte que ces manières de gens avoyent fait comme
habitude ordinaire d'aller de jour et de nuict saccager maisons, au
sceu du parlement, lequel cependant fermoit les yeux.
La clameur de ces affligez parvenue à la cour, la royne mère envoya
savoir que c'estoit, à laquelle on renvoya certains escrits en rime
françoise, trouvez chez le Visconte, faisant mention de la mort
advenue au roy Henry par le juste jugement de Dieu, esquels aussi
ladite dame estoit taxée de trop déférer au cardinal. Et afin que tout
le corps de ceux de la religion fust trouvé coulpable et non quelque
particulier, et qu'on rendist leur doctrine tant plus odieuse envers
icelle dame, on adjousta d'abondant certaines informations faites et
dressées par l'industrie du président Sainct-André et Démocharès,
sous la déposition de ces deux jeunes enfans, dont il a esté cy-dessus
fait mention, qu'ils tenoyent sous leurs aisles : contenant entre
autres choses, qu'en la place Maubert, en la maison d'un advocat nommé
Trouillas, s'estoyent faites plusieurs assembles de luthériens : entre
lesquelles, le jeudi devant Pasques, (qu'on appelle absolut) y en
avoit esté faite une de grand nombre d'hommes, femmes et filles,
environ la minuict, là où après avoir presché, fait leur sabath, mangé
un cochon au lieu de l'agneau paschal, et la lampe qui leur esclairoit
esteinte, chascun s'accoupla avec sa chacune... (On soupçonna
Trouillas d'avoir couché avec ses filles.)
Le cardinal (Charles de Lorraine), de sa part, ne laissa dormir ses
informations. Car ayant au poing le sac où elles estoyent, et à sa
queue les deux enfans, il alla trouver la royne mère, et avec
exclamations incroyables, luy deschiffre de point en point le contenu
d'icelles, n'oubliant rien pour rendre ceux de la religion les plus
maudites et abominables créatures, qui eussent esté dès la création du
monde. Mesme, afin de ne rien laisser en arrière, elles furent par luy
enrichies de toutes les pollutions desquelles se souillèrent jadis les
anciens hérétiques Psalliens, Gnostiques, Euchytes, Messaliens,
Borborites, Origénistes et autres que Satan a autrefois suscitez pour
obscurcir la lumière de l'Evangile...
Brantôme rapporte l'histoire sans trop y ajouter foi
J'ay ouy conter (je ne sçay s'il est vray, aussi ne le veux-je
affirmer) qu'au commencement que les huguenots plantèrent leur
religion, faisoyent leurs pres-ches la nuict et en cachettes, de peur
d'estre surpris, recherchez et mis en peine, ainsi qu'ils furent un
jour en la rue de Sainct-Jacques à Paris, du temps du roy Henry
deuxiesme, où des grandes dames que je sçay, y allans pour recevoir
cette charité, y cuiderent estre surprises. Après que le ministre
avoit fait son presché, sur la fin leur recommandoit la charité; et
incontinent après on tuoit leurs chandelles, et là un chacun et
chacune l'exerçoit envers son frère et sa sœur chrestien, se la
départans l'un à l'autre selon leur volonté et pouvoir : ce que je
n'oserois bonnement assurer, encor qu'on m'asseurast qu'il estoit vray;
mais possible que cela est pur mensonge et imposture.
Le quatrain de Nostradamus fut écrit quatre ou cinq ans avant 1559; il
n'en exprime ou n'en exploite pas moins les mêmes préjugés catholiques
sur le compte des prêches calvinistes en France.
|
| LIBER VICESIMUS, CAPUT I.
De sibyllarum divinatione quae in Branchis ac Delphis vaticinia
redderent, ac ibidem nonnihil de prophetis relatum ex doctrina
Platonicorum.
Caelius Firmianus, Hieronymus et alii veteres permulta de sibyllis
earumque divinatione scripserunt. Quod etsi alias diligenter
observavi, libitum tamen est ea hoc loco repetere quae in
Academicorum commentariis legimus, quo pacto quibusque rationibus et
in Delphis atque in Branchis eiusmodi vates deum se concipere
crederent. Nam prophetae ipsi et vates, ut erudite a Platone et
Iamblico scribitur, per deos quidem aut daemones vaticinandi
spiritum capiunt; quo rerum causas cernunt et futura etiam
praevident. Nihil enim sine diis perficitur, quorum tanta est
potestas et bonitas in subiecta, ut dum in seipsis permanent, ad
alia tamen subdita pro rerum genio et similitudine calor ille et
potestas accedit, velut et solis radiis accidit, sicubi in alia
corpora atque elementa influunt.
Neque autem possunt homines suopte ingenio quiequam de diis cognosse,
nisi vis quaedam ab illis et quasi ignis incidat, quo inspirante
humana simul et divina censeantur. Quod a Porphyrio et universa
Academia copiose asseritur. Opera enim divina, quae penitus absoluta
sunt, dii quidem perficiunt, media angeli, tertia daemones. Verum
sic de fatidicis chalcidensis Iamblichus ad Porphyrium: «Sibylla —
inquit — in Delphis duplici ratione suscipere solita est, aut enim
per tenuem spiritum et ignem, qui alicubi ex ore
quodam antri prorumpebat, aut ipsa etiam in adyto sedens super
aeneam sellam, quae tripes vel quadrupes foret numinique dicata,
et utrobique divino illo spiritu acta vaticinia fundebat.
Itaque tum plurimus ignis ex antro evolans vati undique
circumfunditur, eamque suo numine repletam agitat, aut item sacratae
sedi adhaeret, per quam deo afflata, protinus ad vaticinia erumpit.
Sed et vates fatidica in Branchis quae in axe considit, aut
virgam manu gestat a numine aliquo sibi concessam, aut
pedes interdum limbumque undis proluit, vel ignis vaporem
ex undis haurit, simulque his rationibus divino splendore
completur, deoque plena, ut dicunt, rerum pandit oracula ». Quin et
prophetae ipsi ac caeteri vates, ut inquit Iamblichus, cum dei
numine afflantur, nihil timent, nihil verentur.
Nam et per invia incedunt, perque ignem intacti feruntur et flumina
transeunt. Quod etiam fieri scribit a sacerdotibus in Cathaballis.
Quibus manifesto apparet, vates ipsos omnem prorsus humanitatem
exuere, cum divinum ignem et spiritum hauriunt, quo agitati magis
extimulantur, ut a poeta Vergilio prudenter traditum est de Cumana
Deiphobe. Scripsimus alias de sibyllarum numero et aetate ex Varrone,
Augustino, Firmiano, Capella et aliis, cum Varro Terentius a
quibusdam temere in hoc accusetur.
|
C1, Q1
Seated, he studies secretly at night
On tripod bronze, the quiet eremite:
A tiny flame amidst the lonely night
Bids fair to bring what none should doubt to light.
Original in French
ESTANT assis de nuit secret estude,
Seul repousé sus la selle d'aerain,
Flambe exigue sortant de solitude,
Fait prosperer qui n'est à croire vain.
C1, Q2
With rod in hand set in the midst of Branchus,
with the water he wets both limb and foot:
Fearful, voice trembling through his sleeves:
Divine splendor. The divine seats himself near by.
Original in French
La verge en main mise au milieu de BRANCHES
De l'onde il moulle & le limbe & le pied.
Un peur & voix fremissent par les manches,
Splendeur divine. Le divin près s'assied.
|
| LIBER VICESIMUS QUINTUS, ADMONITIO
OPERIS AD LEGENTES.
Absoluta sunt ad hunc diem volumina XXV de Honesta Disciplina, in
quibus plurimum diligentiae ac laboris posui, quo magis prodessem
ceteris et meo nomini consulerem in tanta studiorum varietate. Et
erunt haec velut subsidia quaedam, quibus memoria reddi instructior
possit atque locupletior in his omnibus, quae ad usum vivendi
eruditionemque antiquitatis pertinere videantur. Neque posthac
defuturi sumus incepto operi iuvandi bonorum ingenia, quoniam semel
huic militiae nomen dedimus, nec e licet a signis decedere aut aciem
refugere. Edentur paulo mox libri complures, quos inscripsimus
Epistolicarum responsionum. Nam docendo, vigilando et scribendo
magis cupio fatigari, quam malo otio atque voluptatibus — ut
plerique faciunt — animum depravare; in ea praesertim civitate, in
qua ambitio pro virtute, pro modestia improbitas, eruditio pro
desidia habetur. Satis aurem mihi futurum est, si consenescere in
hoc nostro otio licuerit, atque vitae reliquum disponere, ut omnes
facile intelligant nullo modo me defuisse praeclaro instituto
bonarum disciplinarum, quod ab ineunte aetate suscepi. Et quoniam
decet agentem negotium posteritatis potius bonis advigilare, quam
multis; ea potissimum ratio me monuit, ut me ipsum probarem
liberalibus studiis, quam ut infami ambitu, pravisque artibus laudem
nominis atque gloriam quaererem. In his vero commentariis legem hanc
volumus esse adscriptam e sacris eleusinis, quae plebis inertiam
profanumque vulgus longe arceat, quoniam paulo ante experti sumus,
nihil magis obesse probis ingeniis atque optimis institutis quam
rudem imperitorum audaciam, quae nullo quidem iudicio aut ratione,
sed inscitia atque libidine, omnia expendit. Quod sicubi de veterum
diis ac religione, ut fit, disserui, hoc ipsum propterea factum a
nobis, ut litteris humanioribus consuleremus. Neque renovare
quicquam volumus, aut eam superstitionem probare, ut quidam temere
obloquuntur, quam non modo reieci ut vanam et improbam, sed ut
nefariam flagitiosamque locis multis coargui.
Legis cautio contra ineptos criticos:
Quoi legent hosce libros mature censunto,
Profanum volgus et inscium ne attrectato;
Omneisque legulei, blenni, barbari procul sunto.
Qui aliter faxit, is rite sacer esto.
Illud in calce operis addimus, Petrum Crinitum in his commentariis
nihil omnino approbare, nisi quod a Romana tantum ecclesia decretum
atque assertum fuerit; ne quis maiore audacia quam iudicio ad
maledicendum atque obtrectandum rapiatur.
|
C6,Q100
INCANTATION OF THE LAW AGAINST INEPT CRITICS
Let those who read this verse consider it profoundly,
Let the profane and the ignorant herd keep away:
And far away all Astrologers, Idiots and Barbarians,
May he who does otherwise be subject to the sacred rite.
Original in Latin
LEGIS CANTIO CONTRA INEPTOS CRITICOS
Quos legent hosce versus maturè censunto,
Profanum vulgus, & inscium ne attrestato.
Omnesque Astrologi Blenni, Barbari procul sunto,
Qui aliter facit, is rite sacer esto.
|
| |
|
|
Bibliography |
|
| |
|
TI- Les premières centuries, ou,
Propheties : (édition Macé Bonhomme de 1555)
AU- Nostradamus
AU- Brind'Amour, Pierre
SE- Textes littéraires français ; 468
PU- Geneve : Droz
PY- 1996
PD- lxxii, 595p ; 18cm
DT- Bibliography included
LA- French
IS- 2600001387
NT- Includes bibliographical references and index
KW- Nostradamus, 1503-1566. Prophéties
KW- Prophecies (Occultism)
HL- Edinburgh ; Liverpool ; Manchester ; Oxford ; SAS ; Sheffield ;
Trinity College Dublin |
|
TI- Nostradamus astrophile : les
astres et l'astrologie dans la vie et l'oeuvre de Nostradamus
AU- Brind'Amour, Pierre
PU- [Ottawa] ; Paris : Presses de l'Universite d'Ottawa : Klincksieck
PY- 1993
PD- 561 p : ill ; 23 cm, Universited'Ottowa
DT- Bibliography included
LA- French
IS- 2760303683; 2252028963 (Klincksieck)
NT- Includes bibliographical references (p. 473-549) and index
KW- Prophecies (Occultism)
KW- Nostradamus, 1503-1566 - Studies
KW- Astrology
KW- 16th century
HL- Cambridge ; Nottingham ; Oxford ; SAS ; Wellcome Library |
|
TI- De honesta disciplina
AU- Crinito, Pietro
AU- Angeleri, Carlo
SE- Edizione nazionale dei classici del pensiero italiano. Serie II ;
2
PU- Roma : Bocca
PY- 1955
PD- xi, 522 p : port, facsim ; 25 cm
LA- Italian; Latin
NT- Includes index
KW- Church discipline
KW- Disciplinary power
HL- Leeds ; Manchester ; Oxford ; SAS |
|
TI- Petri Criniti commentarii de
honesta disciplina.
AU- Crinitus Petrus
PU- Florentie : Opera & impensa Philippi de Giunta
PY- 1504
PD- fol.
HL- British Library |
|